Sinh viên cần trang bị cho ḿnh một phông văn hoá vững chắc
Phạm Thạch Hoàng
Sinh viên được xem là tinh hoa của xă hội, thuộc tầng lớp trí thức mà đặc điểm của trí thức là lao động trí tuệ cá nhân, làm việc độc lập và không ngừng sáng tạo, gắn với tư liệu sản xuất đặc thù nhất là tri thức. Tri thức là sự hiểu biết của con người về thế giới, thế giới là vô tận v́ thế nhận thức của con người là một quá tŕnh không có điểm dừng. Mấy ai trong chúng ta đă hiểu đầy đủ, toàn vẹn và đúng đắn về thế giới rộng lớn? Ấy thế mà nhiều sinh viên của chúng ta vẫn vỗ ngực tự hào là hiểu biết, là giỏi dang hoặc chỉ học chuyên môn trong giáo tŕnh là đủ v́ thế mà thiếu đi một văn hoá đọc, học hỏi hiểu biết thêm, hệ quả là sự hiểu biết rất hạn hẹp, nông cạn nói cách khác là chưa có được một phông văn hoá cần thiết.
Văn hoá là một phạm trù rộng, cho đến nay mọi người về cơ bản tán thành với nhau định nghĩa về văn hoá của UNESCO rằng: văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần, do con người và loài người sáng tạo ra trong lịch sử. Theo đó, văn hoá chỉ là một khái niệm có tính chất định tính nhưng có ngoại diên rộng bao trùm những giá trị thuộc về vật thể (tangible) và phi vật thể (intangible). Học tập là thâu nhận văn hoá, là tiếp thụ các giá trị và biến những giá trị đó toả sáng trong cuộc sống. Giá trị là nói đến khía cạnh tích cực, khía cạnh chính diện của sự vật mà chúng ta vẫn thường thâu tóm lại bằng cụm từ "chân- thiện - mỹ". Chân là giá trị của khoa học, thiện là giá trị đạo đức, mỹ là giá trị của nghệ thuật. Đối với sinh viên, lao động trí tuệ là chính lẽ đương nhiên sẽ quan tâm nhiều đến giá trị chân, tức là tri thức đúng đắn, song không thể v́ thế mà thờ ơ với các giá trị khác, trong khi sự phát triển và tiến bộ của bản thân và xă hội chỉ có được trên cơ sở sự hoà hợp của ba yếu tố đó.
Học tập cũng là một dạng hoạt động vật chất có tính mục đích, lịch sử xă hội, khó có thể đạt tới giá trị của riêng ḿnh nếu thiếu đi phông văn hoá. Phông văn hoá (có thể hiểu là những tri thức văn hoá cơ bản và cốt lơi) là cơ sở để con người tiếp nhận và sáng tạo văn hoá. Nếu bạn không có một phông văn hoá khoa học thường thức th́ bạn không thể tiến lên những khám phá khoa học có giá trị hơn. Nếu bạn không có quan niệm đúng đắn về giá trị đạo đức cơ bản của con người khó có thể nói đến ư thức công dân, trách nhiệm xă hội, bạn sẽ dễ lệch hướng trong hoạt động xă hội những hành vi của bạn sẽ không có lợi cho xă hội, trái lại, có khi mang đến tai hoạ cho người khác. Nếu bạn thiếu đi phông văn hoá thẫm mỹ bạn sẽ là con người quá ư đơn giản, khó cảm nhận được những vẻ đẹp của cuộc sống của nghệ thuật để làm cuộc sống của ḿnh giàu có, phong phú hơn lên.
Học vấn chỉ là một lát cắt văn hoá, học vấn là cái cốt lơi của văn hoá. Song, xung học vấn c̣n là văn hoá ứng xử, văn hoá con người. Nếu bạn chỉ chú trọng vào học tập trang bị tri thức khoa học mà không có phông văn hoá giao tiếp ứng xử, vốn sống, sự hiểu biết cần thiết ở những lĩnh vực khác, bạn sẽ rất khó hoà nhập với xă hội, trở thành người thành đạt được xă hội trân trọng. Do vậy, trong học tập, mỗi người sinh, thanh niên hăy cố gắng trở thành những chuyên gia, tức có tri thức sâu sắc, am hiểu và có khả năng giải quyết những công việc chuyên môn của ḿnh, nhưng cũng cần có văn hoá rộng để cư xử với mọi người, mọi việc.
Trong thực tế, có chuyện nhiều bạn sinh viên mù tịt về những kiến thức lịch sử, địa lư - nhận văn, văn hoá vùng - miền, tâm lư dân tộc, những vấn đề xă hội. V́ sao vậy? cũng không phải do các bạn dốt mà do không quan tâm, không chú tâm, không thấy được tầm quan trọng của những tri thứ đó, làm cho nhiều bạn trở thành những người ngờ nghệch, gây nên những câu chuyện buồn cười, phản cảm. Điều này có thể thấy khi chúng ta xem các chương tŕnh vui chơi giải trí trên ti vi. Nhiều người nguỵ biện, giải trí miễn vui là được cần ǵ phải chuẩn. Nên biết rằng, vui chơi giải trí nào th́ cũng phải có hàm lượng trí tụê, như thế mới là vui chơi giải trí của con người, mang tính người.
Ngạn ngữ có câu rằng, càng học càng thấy dốt, câu đó tưởng chừng như phi lí, ở chổ tại sao càng học càng dốt, học càng dốt th́ học để làm ǵ? nhưng không nó hoàn toàn có lư. Học là quá tŕnh khám phá thế giới, sự hiểu biết của con người càng được mở ra th́ thấy thế giới càng vô tận và ngay bản thân những điều chúng ta tưởng chừng như đă biết th́ càng đi sâu vào vấn đề đó, chúng ta càng thấy hiểu biết ta là nông cạn. Bởi vậy, chừng nào các bạn thấy ḿnh c̣n non kém th́ chừng đó bạn sẽ có cơ hội tiến bộ, c̣n chừng nào thấy ḿnh đă đủ th́ tức làn bạn đă khép lại cánh cổng tri thức tuôn chảy về phía bạn.
Một người muốn trở thành một học giả không phải đơn giản, không phải chỉ có trí thông minh thôi đâu mà đó là một quá tŕnh công phu tích luỹ tri thức, không học hỏi, ngừng mài sắc trí tuệ và thúc đẩy sáng tạo. Những người thành đạt và hiểu biết đều thừa nhận điều đó. Câu chuyện về Đácuyn. Khi con trai nhà khoa học thấy cha vẫn miệt mài làm việc, liền hỏi: cha đă là bác học sao vẫn c̣n học. Đácuyn đáp: bác học không có nghĩa là ngừng học. Đácuyn nổi tiếng bởi thuyết tiến hoá, nhưng ông cũng đă nổi tiếng với tinh thần học tập và làm việc hăng say. Đó là một quan hệ nhân quả tốt đẹp.
C̣n bạn bạn tự thấy ḿnh biết được bao nhiêu, phải chăng như thế là đă đủ? Ngồi trên ghế giảng đường có thiếu thốn về vật chất thật đấy, ḍng chảy cuộc sống cứ tuôn đi với nhiều cám dỗ hối thúc bạn th́ bạn cũng phải luôn ư thức tĩnh tâm để thâu nhận văn hoá, tạo lập cho ḿnh một phông văn hoá rộng và chuyên môn sâu để thành đạt và trở thành trí thức chân chính theo đúng nghĩa của nó.
Sinh viên Việt Nam chúng ta hăy tự nhận thấy ḿnh chưa là ǵ so với xă hội, với thế giới rộng lớn để mà khiêm tốn học hỏi, để cố gắng nhiều hơn nữa, thành danh và thành tài đích thực./.
