Phạm Thạch Hoàng
Cho đến lúc này đã có ai tự tin khẳng định thanh niên ta đã có tác phong công nghiệp khi mà sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đang vào giai đoạn nước rút? Nếu có, biểu hiện như thế nào và vượt qua thói quen sinh hoạt tiểu nông được bao nhiêu? câu hỏi đó xin chờ các nhà xã hội học, các điều tra xã hội học, song thực tế vẫn đặt ra nhiều điều đáng suy nghĩ nhất là trong thanh niên trí thức.
Có thể hiểu tác phong công nghiệp là lối sản xuất, lối sinh hoạt gắn liền với nền sản xuất lớn, sản xuất công nghiệp với trình độ khoa học công nghệ ngày càng hiện đại, đòi hỏi tinh thần tổ chức kỷ luật, tinh nghiêm túc, tự giác. Đó là lối, nếp sinh hoạt vật chất và tinh thần khác xa với thói quen tuỳ tiện, lệ thuộc vào may rủi, hoàn cảnh bên ngoài, bị động, thiếu kế hoạch, thiếu tính khoa học, nghiêm túc, tinh thần kỷ luật và tự giác. Có thể thấy, tác phong công nghiệp vừa là kết quả, vừa là biểu hiện của lối tư duy khoa học, hiện đại, là sản phẩm của quá trình sản xuất ngày càng đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Trong sự nghiệp phát triển của đất nước, thanh niên là chủ thể đi đầu, là niềm kỳ vọng lớn lao của đảng và nhân dân. Những phẩm chất của thanh niên sẽ là xung lực thúc đẩy sự phát triển hoặc cản trở sự phát triển của chính sự nghiệp mà họ tham gia.
Từ những thực tế
Thanh niên ta, đặc biệt là bộ phận thanh niên trí thức là tầng lớp ưu tú có điều kiện tiếp xúc với cái mới nhưng dường như vẫn tập trung nhiều vào phương diện chuyên môn, vào tri thức chuyên ngành khoa học hạn hẹp của mình mà ít chú ý tới việc tu dưỡng rèn luyện tác phong, lối sống theo tinh thần khoa học, kỷ luật, tự giác. Có nhiều hiện tượng có thể dẫn dụ trong học tập, làm việc, sinh hoạt để khẳng định điều này.
Trong học tập, đó là việc đến lớp muộn, sinh hoạt giờ giấc phi khoa học, ngủ gật, nói chuyện trong lớp, xin ra ngoài quá nhiều, ăn mặc lôi thôi, làm việc riêng tuỳ tiện, vứt rác rãi bừa bãi, đi đứng vô hàng lối, nói cười không đúng lúc đúng chỗ ảnh hưởng đến không gian chung, sử dụng tài sản công (điện, nước..) một cách lãng phí….Có một ví dụ khá thú vị, cách đây độ năm năm, anh Đinh Việt Hải, phó bí thư đoàn trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà nội đã làm một việc là đếm số lượng sinh viên muộn học sau khi trống đã đánh. Kết quả là sau 5 phút có khoảng tám trăm sinh viên đến muộn, đây quả là con số biết nói về thói quen đi chậm của sinh viên ta. ở một số trường đại học, nhiều thầy cô phải cố tình ngồi lại ở phòng đợi năm phút, vì vào lớp thì số sinh viên vẫn còn quá ít như thế thầy cũng chưa thể bắt đầu vào lớp ngay vì số sinh viên vẫn tiếp tục xin vào gây mất sự chú ý. Nhiều ý kiến cho rằng, việc sinh viên đi học muộn đã thành lệ, nhất là các trường đóng trên địa bàn thuộc các địa phương, tỉnh lẽ. Về phía các thầy cô giáo cũng rất bực mình nhưng nhắc nhở mãi cũng chán, vì tình hình cũng chẳng cải thiện được bao nhiêu.Trong làm việc công sở v
ăn phòng thuộc nhà nước, thanh niên trí thức vẫn còn thụ động, ngồi chờ việc hoặc làm việc theo chỉ tiêu được giao, chưa tiết kiệm thời giờ và nguồn lực thể hiện qua việc sử dụng thời gian hành chính để chơi game, chat trong khi đó công việc chung bị bỏ bê…hiện tượng này gần đây bị báo chí nêu lên và phê phán khá mạnh mẽ., hiện tượng tán gẫu, ra ngoài giải lao, mua sắm trong giờ làm việc, sử dụng lãng phí của công (điện, nước, văn phòng phẩm…), hoặc họp hành không đúng giờ giấc, làm hình thức qua loa cho xong chuyện… Tất cả, đó là những biểu hiện của lối làm việc trì trệ, thiếu nghiêm túc, khoa học, thiếu tính kỷ luật vốn là những thuộc tính của tác phong công nghiệp hiện đại, rất cần chỉ ra, khắc phục và đẩy lùi. Tác hại của những nếp sinh hoạt trên đã rõ, đó là gây ảnh hưởng đến tiến độ công việc chung, hiệu quả công việc không cao và đôi khi gây lãng phí các nguồn lực công cộng.
Đâu là nguyên nhân?
Đâu là nguyên nhân đã gây nên những thói quen trên? lỗi do khách quan hay chủ quan từ phía đoàn, hội sinh viên, tập thể nơi cá nhân làm việc hay chính từ những hạn chế của bản thân thanh niên trí thức. Người Phương Tây có câu "gieo hành vi gặt thói quen. Gieo thói quen gặt tính cách. Gieo tính cách gặt số phận". Tác phong là do chính hành vi của con người tạo nên. Những hành vi đó nếu chuẩn mực, ổn định sẽ tạo thành tác phong tốt, nếu sai lệch và không được điều chỉnh sẽ tạo thành thói quen xấu. Hành vi là do ý thức điều khiển, nếu ta có ý thức tốt thường thì hành vi của chúng ta sẽ chuẩn mực, hợp lý. Nếu ta không có ý thức hoặc nhận thức không đầy đủ ý nghĩa của vấn đề thì biểu hiện ra bên ngoài sẽ là những hành vi lệch chuẩn xã hội. Dù có nguyên nhân khách quan nào đi chăng nữa thì suy cho cùng, nguyên nhân bao trùm lên tất cả là do ý thức của thanh niên trí thức vẫn còn kém, không chịu khó hoặc học đòi lối sống cá nhân hưởng thụ, thực dụng quá sớm. Bàng quan hay chấp nhận lối sinh hoạt xưa cũ là bàng quan với sự trì trệ lạc hậu, thiếu đi trách nhiệm với xã hội tương lai.
Trong môi trường của xã hội ta, Đảng, Nhà nước và nhân dân đang hết sức tạo điều kiện tốt nhất cho thanh niên trí thức học tập, phấn đấu mà vẫn có những hiện tượng nêu trên là do chính thanh niên ta không chịu tu dưỡng rèn luyện. Như thế, "tiên trách kỷ hậu trách nhân" là đúng, thanh niên trí thức là những người hiểu biết không nên đỗ lỗi cho những hành vi của mình là do hoàn cảnh bên ngoài. Đành rằng, người Việt Nam ta với phương thức sản xuất nông nghiệp cổ truyền bao đời nay đã chịu ảnh hưởng rất lớn của lối sản xuất nông nghiệp lạc hậu, trì trệ và đối với điều này, như cách nói của Lênin: thói quen là điều đáng sợ. Chính vì nó đáng sợ và "đè nặng lên đầu những người đang sống" (Mác) nên chúng ta cần phải thay đổi.
Phải sớm thay đổi
Ai đó trong thanh niên trí thức chắc đã một lần đặt câu hỏi, đất nước ta vì sao trì trệ, chúng ta bao giờ mới có thể đuổi kịp các nước phát triển? các bạn hẳn thấy rằng, ở các nước phát triển, người ta có tính tổ chức kỷ luật cao, vì thế họ luôn đòi hỏi đúng giờ, ý thức trách nhiệm cá nhân và tư duy lý tính khoa học. Đất nước ta muốn phát triển đi lên hiện đại cần phải tạo ra được cách thức tổ chức và kỷ luật lao động cao hơn, sự hình thành tác phong công nghiệp vì thế là hết sức cần thiết và cần phải làm ngay.
Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và công cuộc hội nhập, giao lưu quốc tế đang diễn ra hết sức mạnh mẽ. Nếu thanh niên ta nói chung, thanh niên trí thức nói riêng nếu không chịu khó rèn luyện để hình thành tác phong công nghiệp thì đất nước ta không thể tiến lên cùng thời đại. Làm ăn, giao lưu với các nước phát triển họ rất coi trọng thời giờ, tiết kiệm các nguồn lực, nếu ta cứ giữ mãi thói quen tuỳ tiện, lối sinh hoạt tiểu nông, óc kinh nghiệm chủ nghĩa thì rất khó giao lưu, hợp tác.Trong những n
ăm tới, thiết nghĩ, việc rèn luyện tác phong công nghiệp lối sống công nghiệp cho thanh niên trí thức cần đặt ra trong các chương trình nghị sự của Đoàn thanh niên, Hội sinh viên. Đoàn, hội cần có kế hoạch kiểm tra, nhắc nhở, đôn đốc việc sinh hoạt, học tập của trí thức thanh niên trong môi trường kí túc xá, nhà trọ, trên giảng đường, trong cơ quan, văn phòng.
Về phía thanh niên trí thức, nên ý thức được tàm quan trọng của lối sống khoa học, kỷ luật để tự giác tu dưỡng rèn luyện. Tác phong là do hành vi mỗi người tạo nên không ai làm thay được và cần phải được tạo lập từ rất sớm chứ không chờ già mới bắt đầu tạo lập những nền nếp văn minh ấy.
Lối sống, tác phong sinh hoạt biểu hiện tố chất con người, nói như victor Hugo (Pháp) thì phong cách là diện mạo của tâm hồn, một tác phong, lối sống chuẩn mực mà xã hội yêu cầu thì thể hiện đó là một con người có phẩm chất đạo đức tư cách đáng để tin cậy. Hãy cho xã hội thấy và tin cậy được ở các bạn trí thức thanh niên, những chủ nhân tương lai của nước nhà thực sự là những con người chỉn chu, nghiêm túc, khoa học. Có như thế mới hy vọng đất nước mới đi đúng lộ trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã đặt ra. Muốn vậy, trước hết bản thân thanh niên, sinh viên chúng ta (những chủ thể của quá trình ấy) phải được công nghiệp hoá và hiện đại hoá về suy nghĩ, tác phong và lề lối học tập, làm việc./.
]]>Phạm Thạch Hoàng
Thế hệ @ là một từ mới phát sinh, chỉ những công dân sinh ra trong thời đại chịu sự tác động mạnh mẽ của công nghệ thông tin. Con người mới, lối sống mới và tình yêu của họ đang đổi mới, song dù yêu thế nào thì họ cũng không thể vượt ra khỏi giá trị truyền thống vĩnh hằng không thể thay của tình yêu đó là hai chữ : yêu thương.
Thời đại kỷ nguyên thông tin đang tạo ra những thế hệ công dân @. Điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập với muôn mặt trái đang có những tác động không nhỏ đến việc định hướng giá trị của thế hệ @. Những luồng tư tưởng, lối sống mới mang nặng màu sắc thực dụng và hưởng thụ đang gây ngiền thế hệ công dân mới này. Vì thế, tình yêu thời @ cũng mang sắc thái khác biệt so với các thế hệ trước đây. Nhiều người, ngay các bạn trẻ cho rằng yêu bây giờ là phải thực tế, phải biết sống thức thời, biết cho và nhận một cách mạnh mẽ, nồng nhiệt. Tóm lại, là phải biết yêu một cách hiện đại hơn tình yêu truyền thống của các thế hệ trước. Có thể nói cường độ và tốc độ yêu thời @ cũng nhanh như bản thân sự biến đổi của công nghệ thông tin vậy. Chỉ cần lên mạng là cũng có thể tìm kiếm được tình yêu trong thời gian rất ngắn. Phong cách yêu, trao đổi tình cảm trở nên đa chiều, cởi mở và tự tin hơn. Dẫn chứng dễ thấy là, hằng ngày ra đường, vào trong các khuôn viên sẽ thấy các đôi tình nhân tự nhiên yêu nhau chẳng khác gì trong phim phương Tây. Họ yêu nhau đôi khi quên cả thế giới xung quanh, như là không gian ấy sinh ra là đẻ cho riêng họ. Trong sinh viên có tình yêu sống thử. ở các khu nhà trọ đang có hiện tượng vừa là nơi trọ học vừa là chốn vườn yêu. Hiện tượng đó, đang có xu hướng gia tăng, nhân lên theo kiển phong trào. Xã hội cùng nhìn nhận một thực tế: yêu là một chuyện, kết hôn là chuyện khác. Mẫu người yêu để đi đến hôn nhân bây giờ thường gắn với tiền đề vật chất(của cải, nhà đất, địa vị xã hội, thu nhập). Giờ đây, nhiều người ta cho rằng không có chuyện yêu thuần tuý, đẹp và lãng mạn như xưa mà yêu gắn liền với toan tính, so đo. Thực tế có đến mức bi quan như vậy không, cần chờ những sự biến đổi tiếp theo mới có thể kết luận được.
Có điều, suy cho cùng, tình yêu cũng là một dạng quan hệ xã hội, một sản phẩm của xã hội, khi điều kiện xã hội(điều kiện sống- sinh hoạt vật chất và tinh thần thay đổi) thì quan hệ yêu đương cũng thay đổi theo. Song dù tình yêu có biến đổi đi chăng nữa, thì cũng phải dựa trên những hằng số cơ bản đó là sự yêu thương chân thành. Tách tiền đề tình yêu khỏi hôn nhân sẽ rất khó kiếm tìm hạnh phúc. Thủ hỏi cả xã hội ai cũng chạy theo thời, a dua theo thời, tình yêu "mì ăn liền" thì sẽ có hay không những tế bào xã hội lành mạnh đó là hạnh phúc gia đình bền vững?. Tuy nhiên, cũng cần công bằng nhận thấy rằng nhiều bạn trẻ bây giờ vẫn có bản lĩnh sống và yêu rất đẹp.
Hõi các bạn trẻ thời @ thông minh, năng động. Tình yêu là một giá trị của hạnh phúc, do đó các bạn cần có ý thức về giá trị bản thân mình và định hướng giá trị hạnh phúc để sống và yêu một cách có ý nghĩa nhất, đừng học đòi, a dua, chạy theo thời thế đánh mất giá trị đẹp tuổi thanh xuân./.
]]>Phạm Thạch Hoàng
Dường như đối với một số người, việc đọc sách phải bao hàm mục đích nào đó có thể trông nhìn, định lượng được, như để viết luận văn, để tham khảo trực tiếp cho chuyên môn, còn một số người khác lại đọc vì để thoả mãn trí ham hiểu biết, như là công việc thiết yếu của hoạt động tinh thần, những người này đọc nhiều loại sách khác nhau, và đôi khi không vì một mục đích cụ thể hay nhất thời nào cả. Riêng tôi, tôi hiểu rằng sở thích đọc sách đã bao hàm mục đích, vì đó không phải là một sở thích bông lơn vô nghĩa mà là sở thích hướng tới đích cao quý: chiếm hữu những chân trời tri thức. Đọc sách với ý nghĩa đó, là một hành vi tràn đầy tính văn hoá và nhân văn. Các cụ ta xưa thường nói "vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao"(các công việc khác đều tầm thường, chỉ có việc đọc sách là cao quý), các cụ đề cao hoạt động này quả không phải là không có lý.
Vậy là, không phải ai cũng có thú vui, niềm ham mê sách vở. Để có lòng ham mê ấy phải xuất phát từ trí tò mò, ham hiểu biết khám phá, cộng với sự nhẫn nại, từ đó mới tạo cho mình một thói quen đọc sách, sưu tầm những sách báo cần đọc. ở những bậc học giả lớn, người ta còn có những cách đọc khoa học và hiệu quả, nhờ đó mà họ nhanh chóng thâu tóm được tri thức nhân loại, từ đó nếu có tài sẽ có khả năng sản sinh ra tri thức mới.
Cố G.S. Trần Quốc Vượng, một nhà sử học nổi tiếng đã từng viết trên một tạp chí rằng: tôi là người ham sách như ham người đẹp. Đó là một cách nói hình ảnh lãng mạn hoá niềm đam mê của mình, song chắc chắn rằng G.S không đùa. Không chỉ giáo sư Vượng, tôi biết còn nhiều người đam mê sách, yêu quý nâng niu, trân trọng những cuốn sách như những đứa con của mình. Họ sẵn sàng dành tiền mua sách, dành phòng để trưng bày sách hơn là sắm các vật dụng khác. Nhiều người vui mừng khi tìm được một cuốn sách hay, hoặc được ai đó tặng một cuốn sách mà mình yêu thích.
Phải thấy rằng những người ham mê sách có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống tinh thần của cộng đồng xã hội. Nhờ sự đam mê của họ mới có những những con người uyên thâm, uyên bác, những nhà khảo cứu, nhà biên soạn… chính họ là người hấp thu trí thức để rồi sản sinh ra tri thức, truyền bá vốn hiểu biết của mình, làm giầu thêm tri thức xã hội. Thử tưởng tượng không có những người này thì đời sống cộng đồng sẽ nghèo nàn như thế nào, các thế hệ sau sẽ lấy gì để tra cứu, tìm hiểu? Nếu để ý sẽ thấy, những con người xưa nay có đóng góp lớn lao cho xã hội, cho loài người, cho nền văn hoá, là những người say mê đọc sách, chịu khó tìm tòi trong sách vở. Từ các vị tiền bối của chủ nghĩa cộng sản Mác-ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh,… cho đến các nhà khoa học, nhà tư tưởng, học giả lớn trên thế giới và ở nước ta. Họ đều xem sách là công cụ hữu hiệu là người bạn quý đồng hành trên con đường hoạt động, sáng tạo và cống hiến của mình. Còn nhớ, C. Mác khi con gái hỏi rằng, niềm yêu thích của cha là gì, nhà tư tưởng trả lời: là lục tìm trong sách vở.
Trong thời đại ngày nay, sự bùng phát của công nghệ thông tin, công nghiệp giải trí nghe nhìn đa chiều, đa năng, đa dạng, nhu cầu cũng như thời gian dành cho việc đọc sách của mọi người có phần giảm xuống. Đó là một thực tế, vì thời gian phân xẻ, vì nhịp sống công nghịêp hiện đại hối thúc nhưng không vì thực tế đó mà hạ thấp ích lợi của việc đọc sách, của văn hoá đọc. Đọc sách vẫn là một kênh thông tin không thể thay thế được. Đặc biệt, với những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học, làm công tác văn hoá-tư tưởng. Đối với những người này, đọc sách là đòi hỏi thường trực, khi mà tri thức nhân loại ngày càng không ngừng tăng lên, thực tiễn cuộc sống luôn biến đổi. Mặt khác, đọc sách là cách tiếp cận tốt nhất cả về độ sâu, lẫn chiều rộng của thông tin.
Ngày nay, cùng do sự eo hẹp về thời gian, và sự tiếp cận vào những lĩnh vực chuyên sâu mà mỗi người đảm nhận, nhiều người có xu hướng đọc chuyên một loại nào đó, mà không mấy quan tâm đến những chủ đề khác. Như thế sẽ bộc lộ một sự nghèo nàn về văn hoá, mà những người đọc sách khôn ngoan, cũng như những trí thức thực thụ không bao giờ làm thế. Những người đọc sách, nhất là các trí thức trẻ cần ý thức được rằng: sự giàu có của trí tuệ không được đưa lại từ việc đọc một loại sách nào đó, người ta cần đọc nhiều loại sách khác nhau để có một phông văn hoá rộng trước lúc có ý định đi sâu vào một lĩnh vực nào đó. Vì trong thực tế, có nhiều người là chuyên gia về một lĩnh vực nào đó nhưng hoàn toàn mù tịt về các lĩnh vực khác, hoặc có người biết mỗi thứ một tí nhưng không biết sâu vào một lĩnh vực nào cả.
Thuận lợi cho người đọc trong những năm gần đây là công việc in ấn xuất bản trở nên cởi mở và đa dạng hơn. Những cuốn sách được trưng ra với nhiều mẫu mã đẹp, giấy tốt, người yêu sách tha hồ mà lựa chọn. Tuy nhiên, người đọc cũng rất dễ có cảm giác choáng ngợp lúng túng trước vô khối sách, người đọc ít tìm thấy cuốn sách nào có khả năng trở thành cuốn sách gối đầu giường. Những người yêu sách vẫn luôn khao khát đi tìm những cuốn sách hay.
Gần đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng, người ta nói nhiều về những cuốn nhật kí của các anh Nguyễn văn Thạc, Phạm Thành Trung, Hoàng Kim Giao, chị Đặng Thuỳ Trâm là những trí thức trẻ đã hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc, dư luận thực sự bị hấp dẫn bởi những trang văn đó. Bởi chiều sâu trong những trang sách ấy là tấm lòng, là khát vọng tràn đầy tính nhân văn của một cả thế hệ, một chất lửa dâng hiến, hy sinh mà các thế hệ ngày nay không dễ gì có được sự trải nghiệm đó. Những cuốn sách đã mở ra cho người đọc những sự chiêm nghiệm mới, có tính giáo dục cao. Những cuốn sách thật đáng đọc và đáng trân trọng.
Rồi đây, những cuốn sách tiếp tục được viết ra, được xuất bản, sẽ có những cuốn sách hay lẫn những cuốn sách giở, sự bình giá là ở người đọc. song chắc chắn rằng trong hành trình đi tới tương lai, con người không thể sống thiếu sách, văn hoá của con người sẽ không thể thiếu văn hoá đọc. Con người sẽ không hình dung được lịch sử giống loài của mình nếu thiếu đi những cuốn sách /.
]]>Phạm Hoàng Thạch
GV Đ.H Lâm nghiệp, Xuân Mai, Hà Tây.
Tôi đã nhiều lần quan sát nó. Đầu nó húi cua, chân đi dày to bản mà người ta vẫn gọi là giày khủng bố. Chiếc xe máy hình như mới được sơn lại nhiều màu theo kiểu mốt thời thượng, chứ không phải là nước sơn nguyên thuỷ. Nó tán tỉnh em gái tôi.
Vì là anh trai tôi có bổn phận phải quan tâm tới cô em gái út. Mẹ tôi cũng muốn vậy. Một lần, tôi nhắc cô em gái:
- Này cô, xem chừng giao lưu với mấy cậu ấy thì cẩn thận đấy nhé!
Cái giọng của tôi như răn đe, có vẻ hơi gia trưởng. Thú thực, tôi cũng sợ em gái tôi nông nổi trong chuyện tình cảm, đàn ông mà. Tình yêu của người đàn ông bao giờ cũng ngọt ngào nhưng cũng thường đi liền với man trá, nhất là cái thời trẻ trai anh dũng.
Có lần tôi hỏi, em có biết con trai thời nay thế nào không. Em tôi trả lời tự tin: - em biết. Tôi không biết em tôi biết gì, nhưng tôi không nói tiếp, sợ em gái nghĩ rằng mình không tin em, thì em cũng đã đi học đại học rồi có bé bỏng gì nữa đâu. Tôi cũng sợ rằng mình quy kết, có phải tất cả con trai đều như thế đâu, có kẻ xấu, người tốt chứ!
Tôi đưa chuyện em gái mình kể cho nàng nghe, nàng bảo: - anh cứ lo bò trắng răng, con gái thời nay cũng khôn ngoan và tinh tế lắm chứ anh. Mà ông anh "hơi bị" quan tâm đến em gái đấy, thế ông anh đã "lừa" cô nào chưa. Có, ai? lừa em, - em ấy á, anh đừng có hòng nhé!
Đã gần ba tháng nay, nó vẫn đến nhà tôi đều. Nghe đâu hai đứa quen nhau trong dịp đi cắm trại.
Nó học khác lớp em gái tôi trong cùng trường đại học, nổi tiếng công tử bột ăn chơi. Buổi tối cuối tuần nó đến, Lan, em gái tôi vẫn tiếp nó một cách lịch sự như bao bạn trai khác. Một người con gái thông minh và tế nhị sẽ không bao giờ tỏ ra bất lịch sự với đàn ông ngay cả khi trong lòng mình không muốn, đó là kiểu xử sự rất Á Đông. Em tôi luôn giữ một chừng mực cần thiết. Có lần cũng nhận lời mời nó đi uống càfê rồi trở về nhà sớm.
Khi còn hai anh em, tôi nói chuyện với Lan:
- Em với cậu ta thế nào rồi?
- Thế nào là thế nào, chẳng thế nào cả!
Rồi em bảo, anh cũng nghĩ em sẽ yêu hắn sao, hắn được vẻ bề ngoài hào nhoáng thôi, chứ tiếp xúc với hắn chán lắm anh ạ. Đầu óc rỗng tếch, làm sao nói chuyện với em gái anh được.
- Ái chà chà, còn thế nữa! Em có đề cao mình quá không đấy. Tôi cười.
- Không thật mà, hắn nhìn nhận mọi cái kém lắm, lại thiếu ý chí học hành.
Tôi vặn vẹo, thế có nghĩa là em sẽ không bao giờ yêu loại người như hắn?
Em tôi biện luận như một triết gia:
- Con trai bây giờ cần có trí tuệ, có chí tiến thủ, cái vẻ bề ngoài đâu đã nói anh ta là ai, thân phận anh ta là gì.
- Vậy em sẽ chọn người như em vừa bảo,
- Cái đó còn tuỳ duyên, nhưng nếu được chọn, có lẽ thế, trong tương lai em sẽ chọn người ngoài tình yêu ra phải hơn em một cái đầu.
Câu chuyện giữa hai anh em tôi dừng lại ở đó khi tiếng chuông bấm cửa rung lên, mẹ tôi đang về. Cũng dạo đó về sau, tôi để ý thấy cậu ta đến thưa dần và cuối cùng thì vắng bóng. Tôi cũng không hỏi thêm em gái điều gì.
Một buổi tối ra phố, Tôi thấy nó đèo một cô em khá xinh, cũng hơi sành điệu một chút về thời trang chẳng kém cạnh nó. Cô gái ôm eo nó thân mật lắm. Cũng là vô tình thôi, nó không nhận ra tôi, người anh của cô em một thời nó tán tỉnh đang đi cùng đường với nó.
Tôi nghĩ bụng nó cũng có tài đấy chứ, nó không chinh phục được em gái tôi đâu có nghĩa là bất tài, thì nó đang sở hữu một người đẹp đó thôi. Người như nó thời nay lại dễ kiếm tìm người yêu là đằng khác.
Sau buối đó, tôi kể chuyện thấy nó cho em gái tôi nghe, Lan bảo:
- Con trai các anh mà!
]]>Phạm Thạch Hoàng
Sinh viên được xem là tinh hoa của xã hội, thuộc tầng lớp trí thức mà đặc điểm của trí thức là lao động trí tuệ cá nhân, làm việc độc lập và không ngừng sáng tạo, gắn với tư liệu sản xuất đặc thù nhất là tri thức. Tri thức là sự hiểu biết của con người về thế giới, thế giới là vô tận vì thế nhận thức của con người là một quá trình không có điểm dừng. Mấy ai trong chúng ta đã hiểu đầy đủ, toàn vẹn và đúng đắn về thế giới rộng lớn? Ấy thế mà nhiều sinh viên của chúng ta vẫn vỗ ngực tự hào là hiểu biết, là giỏi dang hoặc chỉ học chuyên môn trong giáo trình là đủ vì thế mà thiếu đi một văn hoá đọc, học hỏi hiểu biết thêm, hệ quả là sự hiểu biết rất hạn hẹp, nông cạn nói cách khác là chưa có được một phông văn hoá cần thiết.
Văn hoá là một phạm trù rộng, cho đến nay mọi người về cơ bản tán thành với nhau định nghĩa về văn hoá của UNESCO rằng: văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần, do con người và loài người sáng tạo ra trong lịch sử. Theo đó, văn hoá chỉ là một khái niệm có tính chất định tính nhưng có ngoại diên rộng bao trùm những giá trị thuộc về vật thể (tangible) và phi vật thể (intangible). Học tập là thâu nhận văn hoá, là tiếp thụ các giá trị và biến những giá trị đó toả sáng trong cuộc sống. Giá trị là nói đến khía cạnh tích cực, khía cạnh chính diện của sự vật mà chúng ta vẫn thường thâu tóm lại bằng cụm từ "chân- thiện - mỹ". Chân là giá trị của khoa học, thiện là giá trị đạo đức, mỹ là giá trị của nghệ thuật. Đối với sinh viên, lao động trí tuệ là chính lẽ đương nhiên sẽ quan tâm nhiều đến giá trị chân, tức là tri thức đúng đắn, song không thể vì thế mà thờ ơ với các giá trị khác, trong khi sự phát triển và tiến bộ của bản thân và xã hội chỉ có được trên cơ sở sự hoà hợp của ba yếu tố đó.
Học tập cũng là một dạng hoạt động vật chất có tính mục đích, lịch sử xã hội, khó có thể đạt tới giá trị của riêng mình nếu thiếu đi phông văn hoá. Phông văn hoá (có thể hiểu là những tri thức văn hoá cơ bản và cốt lõi) là cơ sở để con người tiếp nhận và sáng tạo văn hoá. Nếu bạn không có một phông văn hoá khoa học thường thức thì bạn không thể tiến lên những khám phá khoa học có giá trị hơn. Nếu bạn không có quan niệm đúng đắn về giá trị đạo đức cơ bản của con người khó có thể nói đến ý thức công dân, trách nhiệm xã hội, bạn sẽ dễ lệch hướng trong hoạt động xã hội những hành vi của bạn sẽ không có lợi cho xã hội, trái lại, có khi mang đến tai hoạ cho người khác. Nếu bạn thiếu đi phông văn hoá thẫm mỹ bạn sẽ là con người quá ư đơn giản, khó cảm nhận được những vẻ đẹp của cuộc sống của nghệ thuật để làm cuộc sống của mình giàu có, phong phú hơn lên.
Học vấn chỉ là một lát cắt văn hoá, học vấn là cái cốt lõi của văn hoá. Song, xung học vấn còn là văn hoá ứng xử, văn hoá con người. Nếu bạn chỉ chú trọng vào học tập trang bị tri thức khoa học mà không có phông văn hoá giao tiếp ứng xử, vốn sống, sự hiểu biết cần thiết ở những lĩnh vực khác, bạn sẽ rất khó hoà nhập với xã hội, trở thành người thành đạt được xã hội trân trọng. Do vậy, trong học tập, mỗi người sinh, thanh niên hãy cố gắng trở thành những chuyên gia, tức có tri thức sâu sắc, am hiểu và có khả năng giải quyết những công việc chuyên môn của mình, nhưng cũng cần có văn hoá rộng để cư xử với mọi người, mọi việc.
Trong thực tế, có chuyện nhiều bạn sinh viên mù tịt về những kiến thức lịch sử, địa lý - nhận văn, văn hoá vùng - miền, tâm lý dân tộc, những vấn đề xã hội. Vì sao vậy? cũng không phải do các bạn dốt mà do không quan tâm, không chú tâm, không thấy được tầm quan trọng của những tri thứ đó, làm cho nhiều bạn trở thành những người ngờ nghệch, gây nên những câu chuyện buồn cười, phản cảm. Điều này có thể thấy khi chúng ta xem các chương trình vui chơi giải trí trên ti vi. Nhiều người nguỵ biện, giải trí miễn vui là được cần gì phải chuẩn. Nên biết rằng, vui chơi giải trí nào thì cũng phải có hàm lượng trí tụê, như thế mới là vui chơi giải trí của con người, mang tính người.
Ngạn ngữ có câu rằng, càng học càng thấy dốt, câu đó tưởng chừng như phi lí, ở chổ tại sao càng học càng dốt, học càng dốt thì học để làm gì? nhưng không nó hoàn toàn có lý. Học là quá trình khám phá thế giới, sự hiểu biết của con người càng được mở ra thì thấy thế giới càng vô tận và ngay bản thân những điều chúng ta tưởng chừng như đã biết thì càng đi sâu vào vấn đề đó, chúng ta càng thấy hiểu biết ta là nông cạn. Bởi vậy, chừng nào các bạn thấy mình còn non kém thì chừng đó bạn sẽ có cơ hội tiến bộ, còn chừng nào thấy mình đã đủ thì tức làn bạn đã khép lại cánh cổng tri thức tuôn chảy về phía bạn.
Một người muốn trở thành một học giả không phải đơn giản, không phải chỉ có trí thông minh thôi đâu mà đó là một quá trình công phu tích luỹ tri thức, không học hỏi, ngừng mài sắc trí tuệ và thúc đẩy sáng tạo. Những người thành đạt và hiểu biết đều thừa nhận điều đó. Câu chuyện về Đácuyn. Khi con trai nhà khoa học thấy cha vẫn miệt mài làm việc, liền hỏi: cha đã là bác học sao vẫn còn học. Đácuyn đáp: bác học không có nghĩa là ngừng học. Đácuyn nổi tiếng bởi thuyết tiến hoá, nhưng ông cũng đã nổi tiếng với tinh thần học tập và làm việc hăng say. Đó là một quan hệ nhân quả tốt đẹp.
Còn bạn bạn tự thấy mình biết được bao nhiêu, phải chăng như thế là đã đủ? Ngồi trên ghế giảng đường có thiếu thốn về vật chất thật đấy, dòng chảy cuộc sống cứ tuôn đi với nhiều cám dỗ hối thúc bạn thì bạn cũng phải luôn ý thức tĩnh tâm để thâu nhận văn hoá, tạo lập cho mình một phông văn hoá rộng và chuyên môn sâu để thành đạt và trở thành trí thức chân chính theo đúng nghĩa của nó.
Sinh viên Việt Nam chúng ta hãy tự nhận thấy mình chưa là gì so với xã hội, với thế giới rộng lớn để mà khiêm tốn học hỏi, để cố gắng nhiều hơn nữa, thành danh và thành tài đích thực./.
]]>Ph.Thạch Hoàng
Nghề nghiệp nào cũng tạo ra giá trị riêng của nó và cũng cần đến những tiêu chuẩn riêng về phẩm chất đạo đức nghề nghiệp. Song có lẽ nghề thầy lắm đòi hỏi và để thành đạt cần không ít những công phu. Thầy là để dạy người, giúp đời. Dạy thế nào, sống thế nào, để xứng đáng tư cách mô phạm một người thầy quả là không dễ, nhưng chắc hẳn không phải là việc quá khó không làm được.
Mỗi năm cứ đến ngày 20 tháng 11, là ngày hội của các thầy cô. Những học sinh, những bậc phụ huynh đến chúc mừng các nhà giáo. Trước những bông hoa tươi thắm, những món quà giàu ý nghĩa, những lời chúc mừng cao đẹp, ta mới thấy người thầy được tôn vinh, thấy được cái cao cả vẻ vang sau nhọc nhằn nghề nghiệp. Các thầy cô giáo đã làm gì và cần làm gì xứng với sự tôn vinh ấy! Có bao nhiêu người đã suy nghĩ về đạo đức nghề nghiệp, có bao người đã tri ân những tấm lòng của chính học sinh của mình. Bởi sự vẻ vang của mình chỉ có được khi những người học thành danh, thành tài, trở thành những công dân tốt của xã hội.
Giáo dục đào tạo là chuyện muôn thuở, nó cần như cơm ăn, nước uống, như những nhu cầu thiết yếu khác của đời sống thường nhật. Nhưng giáo dục, đào tạo không thể là việc tầm thường, là việc thực hiện theo nghĩa vụ xong chuyện mà cần đến lương tâm, trách nhiệm, cần đến chuyên môn sâu. Bởi giáo dục đào tạo là phương thức đào luyện hiền tài mà, đúng như người xưa đã nói: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia", nó liên quan đến sự thịnh suy của một dân tộc, không thể xem thường. Song thực tế xã hội đang lên án giáo dục, đang mổ xẻ giáo dục để tìm những con sâu, tìm những vết đen cần tẩy rửa, tìm ra vi trùng làm băng hoại cơ thể giáo dục và cần đến những phương thuốc đặc trị vi trùng. Thầy cô giáo có phần trách nhiệm, xã hội có phần trách nhiệm. Căn bệnh thành tích, giáo dục ảo, chưa coi trọng thực chất; kinh tế thị trường đã làm nhiều thầy cô đánh mất lương tâm đạo đức, những chất xám trí tuệ của đất nước bị lãng quên hoặc chưa có cơ chế chính sách để phát huy đúng đắn. Gần đây báo chí đưa tin chuyện gian dối trong thi cử, chuyện chạy trường chạy điểm liên qua tới một số thầy cô giáo, làm xã hội hoang mang và bức xúc. Bắt đầu từ chuyện thi cử tốt nghiệp ở Hà Tây, cho đến chuyện thầy giáo ở trường CĐ Phát thanh - Truyền hình Hà Nam ép tình học sinh đổi điểm, chuyện trường chuyên Lê Quý Đôn của một thành phố lớn nhất của cả nước - TP. Hồ Chí Minh, ở đó giáo viên tốt thì bị trù dập, và lãnh đạo làm những việc trái với pháp luật...nhiều và nhiều những câu chuyện tiêu cực khác làm xã hội đang nóng lòng chờ đợi một sự đổi thay, một làn gió mới.
Bộ trưỏng Bộ giáo dục mới Nguyễn Thiện Nhân được xem là một anh tài, vừa mới đảm nhận chức Bộ trưỏng đã được các bậc phụ huynh gửi gắm nhiều nổi niềm, chờ đợi một quyết sách sáng suốt, chờ đợi một con người có thể bằng cả đức lẫn tài thay đổi những căn bệnh trầm kha của giáo dục, giải quyết những vấn nạn đang đe doạ sự nghiệp trồng người. Cho đến thời điểm này, Bộ trưởng mới đã làm được nhiều điều, nhưng dẫu sao tất cả mới bắt đầu, nhân dân có sự tin tưởng nhưng cũng không ít hoài nghi, một sự nghiệp lớn như vậy, liên quan đến cả hệ thống, liệu bộ trưởng dám quyết và dám đi đến tận cùng của mọi vấn đề?
Một tín hiệu mừng, Quốc hội đang quan tâm bàn bạc đến vấn đề tăng lương cho ngành giáo dục, theo đề nghị của nhiều người đó là một trong những vấn đề cần giải quyết trước mắt để đảm bảo cuộc sống cho hàng triệu giáo viên cả nước, như thế sẽ thay đổi được phần nào những tiêu cực trong giáo dục. Song đó chưa hẳn là tất cả của vấn đề, vấn đề vẫn là ở khâu đào tạo con người nhà giáo, nhà quản lí giáo dục sao cho thấm nhuần tinh thần giáo dục trong sạch, một nền giáo dục lấy chất lượng thực làm trọng chứ không phải là một nghề để trục lợi. Và nếu họ vi phạm cần có một chế tài xử lí thanh lọc thật hiệu quả. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã nói: người giáo dục cũng cần phải được giáo dục. Điều này đáng để các thầy cô giáo, nhà quản lý giáo dục đào tạo của chúng ta suy nghĩ lắm chứ.
Mọi hành động điều có luật nhân quả chi phối, nghĩa là gieo nhân sẽ phải gặt quả, nhân nào quả ấy hoặc là kết quả tốt đẹp hoặc là hậu quả. Chúng ta phải công tâm và sáng suốt nhìn nhận những yếu kém và đừng thổi phồng hoặc hạ thấp những nguyên cơ. Chúng ta phải có văn hoá chịu trách nhiệm. Trong thực tế, chúng ta thấy hễ có chuyện gì là ông này ông kia dù ở cấp nào cũng bao biện, cũng đùn đẩy trách nhiệm cho nhau, ít người có được sự dũng cảm trong nhìn nhận và giải quyết những vấn đề. Đó cũng là điều đáng buồn và đáng phê phán. Đã đến lúc giáo dục cần quan tâm hơn nữa đến ý thức trách nhiệm của công dân.
Dịp chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam năm nay đúng vào dịp mà cả nước đang bắt đầu dấy lên sự nghiệp chấn hưng giáo dục. "Nói không với tiêu cực" mong rằng không dừng lại ở khẩu hiệu mà là hành động, hành động với lương tâm và trách nhiệm cao nhất!
Các thầy cô giáo, đã làm thầy cho hãy xứng danh thầy. Nêu cao hơn nữa lương tâm và trách nhiệm của mình, đừng a dua và đổ lỗi cho hoàn cảnh kinh tế thị trường. Lương tâm và phẩm cách của mỗi người phải tự mình rèn dũa và giữ lấy. Lương tâm của thầy giáo cô giáo, và những nhà giáo dục trước hết là ở chỗ, chấp hành pháp luật và ứng xử theo những quy phạm đạo đức nghề nghiệp, làm được cao hơn nữa là yêu nghề, yêu trò, sống không vụ lợi và luôn tâm nguyện trở thành một người thầy chân chính theo đúng nghĩa./.
XM mùa thu 2006
]]> Chỉ có văn hoá mới giúp con người tìm thấy ý nghĩa sống tích cực
Đời sống hiện tồn của con người là một tích hợp của nhiều mặt khác nhau: kinh tế, văn hoá, chính trị…con người chẳng ai sống mà lại có thể đứng ngoài những ràng buộc đó.
Franklin: cho rằng con người là động vật kinh tế. Ở góc nhìn lực lượng sản xuất, rõ ràng con người là con người được tạo dựng và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế. Nhưng chỉ nếu vậy không cẩn thận sẽ rơi vào quan điểm của chủ nghĩa duy vật tầm thường và phương pháp siêu hình khi nhìn nhận con người. Xa xưa hơn, trong lịch sử, Arixtốt cho rằng, con người là động vật chính trị, chính trị là đỉnh cao của nghệ thuật làm người. Có lẽ do thời Arixtốt, nhà chính trị là mẫu hình sáng giá nhất, bởi ở đó hội tụ những phẩm hạnh của một con người. Những quan điểm nói trên, nếu đem áp dụng vào nhìn nhận xã hội hiện đại phát triển và đa dạng nghề nghiệp hôm nay và nếu như trong xã hội ai ai cũng theo đuổi những tham vọng chính trị, quyền lực chính trị thì xã hội đó đâu phải là một xã hội tiến bộ, văn minh.
Vậy con người là gì?
Vượt ra ngoài khuôn khổ chật hẹp của kinh tế, chính trị, thì con người là một động vật văn hoá chăng? Theo tôi, suy cho cùng là như vậy.
Bởi lẽ nói tới văn hoá là nói tới giá trị cao nhất, tổng hợp nhất, rộng nhất, đầy đủ nhất của con người (vật chất và tinh thần). Những phạm trù giá trị đó đều do hoạt động của con người sáng tạo ra và để thoã mãn cao nhất đời sống hiện tồn các nhu cầu của con người.
Con người là một động vật nhưng đã đi xa hơn tính vật của mình vì con người tạo ra văn hoá và có văn hoá. Chính tạo ra văn hoá con người lại tạo ra chính mình lần nữa, như quan điểm của triết học mác xít. Tạo ra văn hoá chính là con người hướng mình tới sự hoàn mỹ. Có thể nói, văn hoá mới là đích thực sự của con người. Vì vậy, con người làm kinh tế, chính trị đích thị không nằm ngoài mục tiêu văn hoá. Có chăng nhận thức của con người về văn hoá ở mỗi thời khác nhau mà thôi.
Ngày nay, văn hoá và sức mạnh của văn hoá được con người nhận diện một cách đầy đủ và rộng mở hơn ngày hôm qua.
Văn hoá là nấc thang không cùng để con người lên cao mãi.
Văn hoá đã sáng tạo ra con người và làm cho con người trở thành chủ NGƯỜI viết hoa đúng nghĩa./.